| Własność w kodeksach cywilnych XIX w. |
 |
 |
 |
|
Własność w kodeksach cywilnych XIX w. Kodeksy wczesnokapitalistyczne określały własność jako możliwie najpełniejsze i nieskrępowane władztwo jednostki nad rzeczą. Traktowana była jako prawo przyrodzone, dające jednostce władze absolutną i wyłączną nad dobrami majątkowymi do niej należącymi, a także umożliwiające ich nieskrępowany obrót oraz pobieranie zysków (indywidualistyczno-liberalna konstrukcja prawa własności, stała się sztandarowym hasłem prawa cywilnego doby kapitalizmu przemysłowego).
W kodyfikacjach powstałych jeszcze w warunkach ustroju feudalnego (Landrecht Pruski, ABGB, Zwód Praw), pojawiło się już nowe, kapitalistyczne ujęcie prawa własności. Jednocześnie jednak sankcjonowały one istnienie własności feudalnej: obok definicji własności pełnej, zawierały przepisy odnoszące się do własności podzielonej (ABGB, Landrecht), czy (jak w Zwodzie Praw) własności niepełnej (ograniczonej przez czyjeś inne, również niepełne, prawa do rzeczy). Stąd potrzeba określenia szczegółowych uprawnień właściciela pełnego – treść własności określono w sposób pozytywny. Jako pierwszy całkowicie zerwał z wszelkimi feudalnymi pozostałościami porządku prawnego Kodeks Napoleona: instytucję nieograniczonej i nienaruszalnej własności prywatnej postawił na czele całego systemu prawno-majątkowego. Własność miała charakter absolutny: kodeks nie wyliczał uprawnień właściciela, ale treść własności ujmował od strony negatywnej: właścicielowi wolno było czynić ze swoją własnością wszystko, byle w ustawowo określonych granicach (własność nie była więc prawem absolutnie nieograniczonym, a jedynie w porównaniu z innymi – najpełniejszym). W drugiej połowie XIX wieku, wraz z rozwojem haseł solidaryzmu społecznego, powstała teoria własności jako funkcji społecznej (jej autorem francuski konstytucjonalista Leon Duguit). Kładła ona nacisk nie –jak dotąd – na uprawnienia właściciela, ale na jego obowiązki (np. wobec nieposiadających). Teoria funkcjonalizmu własności zajęła szczególną pozycję w nauce społecznej Kościoła. Indywidualistyczno-liberalna konstrukcja prawa własności nie odpowiadała potrzebom życia, jej modyfikacji dokonywano początkowo za pomocą orzecznictwa sądowego (m. in. konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego, pozwalającej na znaczne ograniczenia absolutnej dotąd swobody wykonywania prawa własności ze względów społecznych). Podjęto również próby interwencji ustawodawczych, również w toku prac nad kodeksem cywilnym niemieckim podnoszono postulaty sformułowania obowiązków właściciela. Nie zostały one jednak urzeczywistnione i definicja własności zachowała charakter tradycyjny, choć pominięto w niej element dowolności jeśli chodzi o charakter władztwa nad rzeczą, akcentując istnienie granic władztwa nad rzeczą, zakreślonych ustawami i prawami osób trzecich. Pojawiły się również rozbudowane przepisy dotyczące ograniczeń wykonywania prawa własności z tytułu prawa sąsiedzkiego, oraz zakaz szykany. Najnowsze:
Najstarsze:
|