| Średniowiecze - Tomasz z Akwinu cz.3 |
 |
 |
 |
|
Tomasz opowiadał się za rządem monarchicznym. Tyranem jest nie tylko ten władca, który w sposób nielegalny zdobył władzę; tyran to także ten, który władzy źle używa. Nadużycia władzy państwowej widział Tomasz dwojako: narusza ona zasady prawa bożego i naturalnego albo przestrzegając ich narusza konstytucję państwa. W zależności od rodzaju przestępstwa różne mogą być formy reakcji poddanych.
W pierwszym przypadku poddani nie tylko są zwolnieni od lojalności obywatelskiej, ale wręcz mają obowiązek wypowiedzieć tyranowi posłuszeństwo. W drugim przypadku sprawa jest bardziej skomplikowana. Niekiedy lepiej znosić tyranię, gdyż skutki powstania przeciwko niej mogłyby się okazać gorsze od niej samej. Tyrania to przecież zazwyczaj kara boża za grzechy poddanych. Przed wystąpieniem przeciwko władcy naruszającemu konstytucję państwa trzeba uzyskać pewność, że ustanowienie złego władcy nie leżało w planach Opatrzności. Rozstrzygnięcie tego dylematu przekracza możliwość zwykłych śmiertelników, leży ono w kompetencji duchowieństwa.
Mimo całej elastyczności formuł Tomasz nie pozostawiał swym czytelnikom i słuchaczom żadnych złudzeń co do prymatu Kościoła i papieża w państwie. Papież mógł kontrolować władze świeckie i interweniować w sferę polityki. Papież bowiem – stwierdzał Tomasz – połączył na szczycie hierarchii najwyższą władzę doczesną z najwyższą władzą duchowną. Inna sprawa, że papież zachowuje wstrzemięźliwość i nie zawsze wtrąca się do spraw państwowych . Organizacja państwowa jest obowiązana do aktywnej walki z tymi, którzy tym zadaniom stają na przeszkodzie tzn. heretykami i wolnomyślicielami. Z wielką otwartością uzasadniał Tomasz działalność inkwizycji i politykę siły w stosunku do kacerzy. Więc państwo ma wywierać nacisk na ludzi, by myśleli dobrze, a nie tylko czuwać nad tym, by nie czynili źle. c) Teoria prawa. Hierarchia panuje także w sferze prawa. Najwyższym prawem jest prawo wieczne ( lex aeterna ) – najwyższa mądrość boża. Wyrażają je reguły, wedle których Bóg rządzi światem. Prawo wieczne jest wszechstronne. Jego odbiciem w mózgu ludzkim jest prawo natury ( naturalis ) – wyraz współudziału rozumnego człowieka w bożej mądrości. Rozumny człowiek jest bowiem w stanie pojąć, co jest dobre, a co złe. Podstawowe zasady prawa natury miały postać nakazów etycznych/ W tomistycznej koncepcji prawa natury tkwiło założenie, że człowiekowi właściwe jest naturalne dążenie do dobra. Ale prawo natury daje człowiekowi tylko bardzo ogólne reguły postępowania, a poza tym naturalne skłonności do dobrego nie wystarczają, by doprowadzić go do doskonałości. Potrzebna jest dyscyplina, powstrzymująca ludzi od złego siłą i strachem. Dlatego uprawnieni ustawodawcy szczegółowo ustalają, jak należy nakazy i zakazy prawa natury egzekwować w praktyce. Tak powstaje prawo ludzkie. Prawo stanowione lub sankcjonowane przez kompetentną władzę państwową jest więc konkretyzacją prawa natury i nie można go naruszać. Prawo pozytywne sprzeczne z regułami prawa natury nie jest prawem i zwalnia poddanych od obowiązku jego przestrzegania. Ale i to prawo nie wystarcza. Człowiek jest istotą ułomną, stoi przed celami, których osiągnięcie nieraz przekracza jego możliwości. Dlatego zachowanie się człowieka reglamentuje także boskie prawo pozytywne ( lex dicina ). Treści tego prawa zawarte są w Piśmie Świętym i nauce Kościoła. Najnowsze:
Najstarsze:
|