| Średniowiecze - renesans XII i XIII wieku |
 |
 |
 |
|
6. Renesans XII i XIII wieku. a) Prerenesans. Renesansem XII – XIII w. nazywamy klimat filozoficznego fermentu i dyskusji politycznej, który ogarnął elitę średniowiecznych intelektualistów na tle wielkiego zwrotu ku starożytności, ku jego kulturze, filozofii i doktrynie politycznej. Zapleczem tego zwrotu były procesy ekonomiczne i postęp urbanizacji. Bogacące się na wymianie towarów miasta potrafiły stworzyć własne środowiska inteligenckie. Rosła ranga uniwersytetów, które stawały się centrum nauki i nauczania. Miasta były widownią częstych wystąpień antypapieskich; potrafiły też ściągnąć na siebie nienawiść hierarchii duchownej. Dla duchowieństwa miasta były siedliskiem rozpusty i braku morale: musiało tak być, skoro twórcą pierwszego miasta – jak sądzono – rzekomo bratobójca Kain. Miasta buntowały się również przeciwko panom świeckim, którzy uciskali je i poniżali.Postęp ekonomiczny, procesy urbanizacyjne i rozwój wiedzy o świecie nakazywały ze sceptycyzmem traktować teologię; przestawała być ona uznawana za uniwersalny klucz do poznania prawdy. Rodziły się żądania prawa do „nowości”, do rozszerzenia wiedzy o prawdzie; Droga wiodła m.in. przez poznanie dorobku minionych wieków i przystosowanie ich do potrzeb współczesności. b) „Odkrycie Arystotelesa”. Awerroizm łaciński. Wiek XII dokonał odkrycia dzieła Arystotelesa, najbardziej racjonalistycznej i realistycznej filozofii antyku. Wpływ Arystotelesa zrewolucjonizował średniowieczne szablony myślenia zauważył decydująco na klimacie ideowym i intelektualnym prerenesansu. Arystoteles uczył przecież szacunku dla faktów i politycznych realiów. W Europie Zachodniej dobrze były w XIII w. znane poglądy najwybitniejszego arysotelika arabskiej Hiszpanii – Ibn Roszda, zwanego Awerroesem, Dały one początek nurtowi tzw. awerroizmu łacińskiego. Awerroiści wywiedli z interpretacji dzieł Arystotelesa szereg tez, które były ewidentnie sprzeczne z nauką kościoła. Przyjmowali teorię wieczności świata i rodzaju ludzkiego. Odrzucali dogmat o nieśmiertelności duszy, twierdząc, że przywilej nieśmiertelności przysługuje tylko całemu rodzajowi ludzkiemu. Ludzkie szczęście – stwierdzali – jest szczęściem doczesnym; cnotą jest tylko, to co jest zgodne z naturą. Awerroisci głosili też tzw. podwójne prawdy. Teoria ta – wychodząc z założenia, że istotną filozoficzna treścią ksiąg i nauk religijnych jest nie ich sens dosłowny, lecz alegoryczny – łączyła z tym pogląd, że punkty widzenia wiary i filozofii są różne. A zatem filozof ma prawo ustalać prawdy rozumowe, nawet jeśli są one sprzeczne z Pismem Świętym. Z poglądu tego wysnuto tezę, że dwa sprzeczne twierdzenia filozoficzne i religijne, mogą być równocześnie prawdziwe. W ten sposób awerroiści bronili przed atakami teologów autonomii rozumu i prawdziwości rezultatów badań naukowych, nie kwestionując przy tym jawnie dogmatów religii. Sprzyjał on postulatowi niezależności państwa w stosunku do kościoła i autonomii filozofii politycznej w stosunku do teologii. Najnowsze:
Najstarsze:
|