| Rzeczy publiczne |
 |
 |
 |
|
RZECZY PUBLICZNE – Historyczny rozwój pojęcia: * prawo rzymskie – kształtowanie się podziału na prawo publiczne i prywatne – okres republiki – własność publiczna = wszelka własność państwa – extra commercium; okres pryncypatu – pojęcie fiskusa przyczyniło się do rozróżnienia dwu sfer własności państwa; okres cesarstwa – skrystalizowanie pojęcia – własność państwa poddana jest dwojakiemu reżimowi: publicznoprawnej własności obejmującej rzeczy publiczne i prywatnoprawnej własności fiskusa;* średniowiecze – rzecz niestanowiąca niczyjej własności, lecz z której korzystać mogli wszyscy (jak drogi, ulice czy place) → dwa elementy: przeznaczenie do korzystania powszechnego oraz prawo władcy do nadzoru nad nim. Uznawano, że rzecz tego rodzaju jako res nullius jest poza obrotem prawnym. * rozwój państwa policyjnego – koncepcja przypisująca własność rzeczy publicznych państwu. Do dwu powyższych elementów dodano kolejny – prawo własności rozumiane jako prawo prywatne i choć pozostają wyłączone z obrotu, nie są to już res nullius, lecz rzecz w rozumieniu prawa prywatnego. * okres międzywojenny – rozwój koncepcji rzeczy publicznych, często na nawiązująca do nauki niemieckiej, w której kryterium wyróżnienia rzeczy publicznych było ich powszechne używanie. – najpopularniejsza koncepcja dziś – wg S. Kasznicy – rzeczy publiczne są to wszystkie rzeczy, którymi państwo, jak również każdy inny związek publicznoprawny, posługuje się dla wykonania swych zadań. 3 kategorie rzeczy publicznych: * majątek skarbowy → to rzeczy, które służą celom administracyjnym pośrednio poprzez dostarczanie potrzebnych środków finansowych: pieniądze, papiery wartościowe, ziemia i lasy państwowe, a także inne składniki majątkowe przynoszące dochody, jak przedsiębiorstwa itp. → podlega prawu prywatnemu, a publicznemu wyjątkowo (w celu nadzoru) * majątek administracyjny → to środki rzeczowe potrzebne do prowadzenia działalności, które administracja wykorzystuje bezpośrednio do wykonywania zadań publicznych → budynki, w których mieszczą się urzędy i zakłady publiczne, szkoły, szpitale, biblioteki, instalacje użyteczności publicznej, a także ruchomości biurowe, materiały itp. → podlega prawu publicznemu → związanie rzeczy z celem działania administracji oparte jest na przepisie. Ä w związku z korzystaniem przez administrację z tych rzeczy mogą one być poddane także prawu prywatnemu (np. odszkodowanie za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem korzystaniem z rzeczy), ale jeśli rzecz ta wykorzystywana jest zgodnie ze swym przeznaczeniem, kwestionowanie sposobu jej używania może nastąpić środkami administracyjnymi). → potrzeba wyodrębnienia tych dóbr – uzasadnione koniecznością analizy statusu mienia Skarbu Państwa i mienia samorządowego. * rzeczy służące do użytku powszechnego, czyli dobra publiczne → rzeczy będące w powszechnym użytku, z których może korzystać każdy bez uzyskiwania pozwolenia → drogi, place, mosty, przestrzeń powietrzna, wybrzeża morskie, wody publiczne, itp → charakter ten jest następstwem ich naturalnych właściwości lub nadania im określonego statusu administracyjno-prawnego. → podlega prawu publicznemu, np. używanie drogi publicznej to nie jest prawem używania, lecz przejawem wolności korzystania z dróg publicznych w sposób niesprzeczny z ich przeznaczeniem. – Znaczenie przemian po 1989 r. – poddanie działalności administracyjnej w dużo większym stopniu prawu cywilnemu, co powoduje niebezpieczeństwo nieracjonalnego wykorzystania środków (ważne cele, a nie opłacalność) → dlatego kategoria rzeczy publicznych staje się potrzebna → SN – „SP funkcjonuje w obrocie prawnym na identycznych zasadach jak inne podmioty prawa cywilnego”, a TK – „Mienie komunalne jest rodzajem mienia publicznego i nie powinno być utożsamianie z mieniem prywatnym”. – Proces kształtowania się regulacji prawnej stanowiącej źródło konstrukcji rzeczy publicznych: * ustawy o samorządach – tworzenie zasad dysponowania mieniem samorządu terytorialnego → ochrona poprzez konieczność uzyskania zgody organów jednostek samorządu na decyzje dot. jego mienia – pomimo administracyjnego trybu tworzenia mienia komunalnego w drodze komunalizacji stanowi ono składnik mienia samorządu w rozumieniu cywilnoprawnym, a powyższe instrumenty stanowią jedynie uzupełnienie tej zasady → szczególny status i w orzecznictwie określane jako mienie/majątek publiczny. * art. 218 K. → obowiązek ustawowej regulacji sposobu zarządzania majątkiem SP → ustawa o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa – ochrona mienia Skarbu Państwa: → utworzenie naczelnego organu – m.in. gospodarowanie mieniem Skarbu Państwa i państwowych osób prawnych oraz ochrona tego mienia (art. 1), → uznanie znaczenia majątku publicznego dla realizacji zadań aparatu państwowego → instrumenty dla Minister SP to: prowadzenie ewidencji majątku Skarbu Państwa, kontrola państwowych jednostek organizacyjnych, którym przysługuje prawo wykonywania uprawnień wynikających z praw majątkowych Skarbu Państwa lub działania w imieniu Skarbu Państwa, a także wyrażanie zgody na dokonanie czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami majątkowymi o wartości przekraczającej 50000 euro → czynność prawna dokonana z naruszeniem obowiązku uzyskania zgody jest nieważna. * Ustawa o komercjalizacji i prywatyzacji – obowiązek na wójtach i burmistrzach (prezydentach miast) składania Ministrowi SP informacji dotyczących przekształceń i prywatyzacji mienia komunalnego. Przepisy powyższe dają początek systemowi informacji o zasobach mienia publicznego oraz służą budowie środków jego ochrony, a także stanowią podstawę szczególnego reżimu prawnego mienia publicznego. Najnowsze:
Najstarsze:
|