Rodzaje aktów administracyjnych

– AKTY WEWNĘTRZNE I ZEWNĘTRZNE:

* AKTY WEWNĘTRZNE – akty wydawane w sferze wewnętrznej administracji;

→ nie wymagają żadnej szczególnej podstawy prawnej, wystarcza ogólne upoważnienie do kierowania podmiotami będącymi adresatami aktu;

→ brak procedury ich wydawania (nie stosuje się kpa);

→ sankcje – tylko porządkowe i dyscyplinarne;

→ nie są nimi akty kierowane do pracowników, które wykraczają poza zakres podległości służbowej, np. nawiązanie lub rozwiązanie stosunku pracy bądź zmiana tego stosunku;

→ dawniej: jako res internae;

* AKTY ZEWNĘTRZNE – to akty kierowane do wszystkich innych podmiotów, tj. do obywateli i ich organizacji, oraz organów administracji niepodległych organizacyjnie wydającemu akt;

→ typowy akt to decyzja administracyjna:

Ä tylko wyraźnie przewidziana przez prawodawcę poprzez podanie nazwy decyzja czy odpowiedni opis;

Ä wg art. 104 kpa organ musi podjąć działanie w formie decyzji zawsze, gdy załatwia sprawę administracyjną co do istoty w całości albo w części;

Ä wyczerpująco unormowana w przepisach – tryb, kryteria prawidłowości i wadliwości, skutki oraz w orzecznictwie → wg NSA podstawą prawną decyzji – tylko przepis prawa powszechnie obowiązującego, a nie tzw. akty prawotwórcze kierownictwa wewnętrznego, postanowienia wojewodów, zarządzenia wydane na podstawie przepisu o charakterze normy ogólno-kompetencyjnej, wytyczne czy instrukcje ministra;

→ istnieją też inne akty zewnętrzne, nie będące decyzją wg kpa → np. akty organów założycielskich przedsiębiorstw państwowych (unormowane w ustawie o przedsiębiorstwach państwowych);

→ mogą być wydawane w różnych formach co ma odbicie w ich nazewnictwie oraz treści → pewne rozstrzygnięcia zapadają w sferze:

Ä reglamentacji (inaczej policji administracyjnej) = tzw. policyjne działania administracji → wprowadzają nakazy, zakazy, obowiązki lub uprawnienia w sferze ściśle reglamentowanej przez administrację (POZWOLENIA, ZEZWOLENIA, DECYZJE), PRZYKŁADY: pozwolenie budowlane, zezwolenie na osiedlenie się cudzoziemca na terytorium RP, nakaz rozbiórki budynku, zakaz odbycia imprezy artystycznej lub rozrywkowej; decyzja o zmianie nazwiska;

Ä organizatorskiej administracji publicznej → nadają uprawnienia osobom fizycznym lub prawnym do wykonywania określonej działalności produkcyjnej lub usługowej albo upoważniają do wykonywania określonych czynności, uzależniając to od posiadania przez zainteresowanego określonych prawem kwalifikacji zawodowych (KONCESJE I LICENCJE), PRZYKŁADY: koncesja na wydobywanie kopalin podległych prawu górniczemu, koncesja na rozprowadzanie programów radiowych i telewizyjnych poza telewizją publiczną, licencja pilota, licencja sędziego sportowego, licencja dla zawodnika, zezwalającą na uprawianie określonej dyscypliny sportowej, przyznaną przez właściwy polski związek sportowy;

· wszystkie w/w akty są decyzjami;

– AKTY DEKLARATORYJNE I KONSTYTUTYWNE:

* AKTY DEKLARATORYJNE → nie tworzą nowych sytuacji prawnych, lecz stwierdzają ich powstanie z mocy samego prawa, organ orzekający jedynie stwierdza, czy zaistniał wymagany stan rzeczy by powstało określone uprawnienie, dlatego wywołują skutki prawne wstecz (ex tunc) i z reguły nazywane są orzeczeniami, ze względu na podobieństwo do orzeczeń cywilnych (o ustalenie prawa);

→ stwarza nową sytuację prawną w zakresie prawa procesowego, nie materialnego, tzn. dopiero od wydania aktu strona może skutecznie powoływać się na swoje prawo;

→ odróżnienie od zaświadczeń → ZAŚWIADCZENIA nie są aktami adm., lecz czynnościami faktycznymi, gdyż są oświadczeniem wiedzy (organ jedynie stwierdza co jest mu wiadome) i może być ich wydane wiele, a akt adm. tylko jeden rozstrzygający co do istoty sprawy. Wydanie zaświadczenia często poprzedzone aktem adm.;

* AKTY KONSTYTUTYWNE → tworzą, znoszą lub zmieniają stosunki prawne i wywołują skutki prawne od chwili ich wydania (ex nunc);

→ akty wydawane w ramach uznania adm. (tzw. akty swobodne);

→ z reguły nazwa zezwolenie, pozwolenie, nakaz, zakaz, zarządzenie;

→ ma pewne elementy deklaratoryjne – stwierdzenie dot. sytuacji, która już zaistniała i która uzasadnia wkroczenie organu administracji do sprawy.

* akty deklaratoryjne mogą uzyskać cechę prawomocności materialnej, której nie mają akty konstytutywne = stan prawny stwierdzony aktem deklaratoryjnym nie może być zmieniony poprzez wzruszenie samego aktu np. z przyczyn proceduralnych, ma moc prawną dopóki obowiązuje przepis, na mocy którego go wydano, natomiast wzruszenie aktu konstytutywnego powoduje zmianę stanu prawnego, którego on dotyczy, stąd może być prawomocny tylko formalnie;

– AKTY ZALEŻNE OD WOLI ADRESATA (AKTY DWUSTRONNE) I AKTY OD NIEGO NIEZALEŻNE (AKTY JEDNOSTRONNE):

* AKTY ZALEŻNE OD WOLI ADRESATA → do ich wydania konieczny jest uprzedni wniosek adresata o wydanie aktu (konieczna jego zgoda), z reguły przyznającego pewne uprawnienie i od uznania strony zależy czy będzie z niego korzystała, czy się jego zrzeknie (nie zawsze może, np. nazwisko);

→ przykłady: zezwolenie na wykonywanie pewnego zawodu, decyzja o zmianie nazwiska, pozwolenie na prowadzenie pojazdów mechanicznych, pozwolenie na broń;

* AKTY NIEZALEŻNE OD WOLI STRONY → wydawane z urzędu, choć też na wniosek strony lub innej osoby, ale wniosek nie jest niezbędny. Z reguły nałożenie obowiązków;

→ przykłady: decyzja wywłaszczeniowa, nakaz rozbiórki, decyzja o wydaleniu cudzoziemca;

– AKTY WYWOŁUJĄCE SKUTKI CYWILNOPRAWNE I AKTY NIEWYWOŁUJĄCE TAKICH SKUTKÓW → zawsze są skutki w prawie adm., ale czasem też w cywilu (np. decyzja wywłaszczeniowa), a kontrola prawidłowości odbywa się na drodze adm., co wyklucza kognicję sądów powszechnych. Jednak wielokrotnie w sprawach cywilnych sąd musi ocenić prawidłowość tego aktu, a wg SN może go potraktować jako per non sunt tylko w przypadku nieważności bezwzględnej (np. zarzut kompetencyjny lub proceduralny);

* są akty o pośrednim skutku w prawie cywilnym – gdy stanowią przesłankę dokonania czynności cywilnoprawnej (np. warunek umowy), np. decyzja o sprzedaży cudzoziemcowi nieruchomości przez SP, wykonanie prawa pierwokupu przez SP najpierw poprzez decyzję o skorzystaniu, a potem oświadczenie woli w formie aktu notarialnego;

→ co gdy akt będący podstawą zostanie uchylony lub uznany za wadliwy → brak jednolitego stanowiska, ale dominuje pogląd, iż nie wpływa na ważność późniejszej czynności prawnej, ale przesłanki powodujące wadliwość decyzji mogą stanowić podstawę do uchylenia się od skutków złożonych oświadczeń woli;

→ niektóre z tych aktów są traktowane przez praktykę jako wewnętrzne, np. decyzja w sprawie skorzystania z prawa pierwokupu,

– AKTY REGULUJĄCE SYTUACJĘ PRAWNĄ OSÓB I AKTY REGULUJĄCE SYTUACJĘ PRAWNĄ RZECZY:

* wszystkie akty adm. regulują sytuację osób fizycznych, prawnych i ułomnych, a zasadą jest, że praw tych nie można przenieść na inne osoby;

* możliwe powiązanie praw z danego aktu adm. adresowanego do konkretnego podmiotu z rzeczą, wtedy przechodzą one na nabywcę rzeczy, np. pozwolenia wodnoprawne, uznanie obiektu za zabytek, pozwolenie na budowę, uznanie za pomnik przyrody;

– AKTY ZWIĄZANE I TZW. SWOBODNE (WYDAWANE NA ZASADZIE UZNANIA ADM.):

* kryterium – swoboda organu administracji przy wydawaniu aktu wynikająca z instytucji uznania adm.;

* kiedyś akty swobodne nie podlegały kontroli, ale dziś podlegają kontroli sądowej z punktu widzenia legalności (zgodności z prawem, czy odpowiada formalnym wymogom prawa), ale gdy w przepisie, będącym podstawą wydania aktu znajdują się wyrażenia nieostre, pozostawione do interpretacji organowi administracji, to wg NSA organ kontrolujący (czyli NSA) musi rozważyć czy organ adm. nie przekroczył dopuszczalnej granicy swobody interpretacji i czy nie nosi ona cech dowolności na tle konkretnego stanu faktycznego;