| Oświecenie - Polska cz.3 |
 |
 |
 |
|
Staszic. W dziedzinie ustroju politycznego domagał się Staszic wzmocnienia centralnej władzy państwowej, reformy sejmu walnego ( m.in. zniesienia liberum veto), reformy systemu podatkowego, licznej i sprawnej armii narodowej oraz zniesienia elekcji tronu.
W zasadzie najwyżej cenił republikę, tyle że w warunkach polskich nie widział jeszcze dla niej uzasadnienia. Stąd poddawał myśl o monarchii konstytucyjnej , którą uważał za formę przejściową, prowadzącą ku ludowładztwu. Ludowładztwo było bowiem logicznym wnioskiem, wysnutym z koncepcji naturalnych praw jednostki, wrodzonych praw własności i wolności. Opierało się także na przekonaniu, że ludzkość dąży ku lepszemu, że postęp jest dziejową koniecznością. Poddając wszechstronnemu badaniu prawidłowości społecznego rozwoju Staszic odkrył, że historia była pasmem konfliktów między bogatymi a biednymi o zmianę form własności.
Polscy jakobini. Wystąpienia księdza Franciszka Jezierskiego. Jezierski ostro krytykował magnaterię i szlachtę jako odpowiedzialnych za katastrofę Polski. Naród polski to lud; posiadacze nie są zgodni, by być jego obywatelami. Dalszy zwrot na lewo nastąpił po wybuchu insurekcji 1794 r. Lewica społeczna głównie radykalna inteligencja pochodzenia szlacheckiego i mieszczańskiego, stworzyła grupę polskich jakobinów, przewodzącą wystąpieniom pospólstwa wielkich miast polskich w czasie powstania. Jakobini nie chcieli przejąć władzy. Nie stanowili też siły politycznej, która by mogła przeważać szalę w walce. Głosili jednak poglądy wyrażające najwyższe wzniesienie się fali rewolucyjnej ostatnich dni Rzeczpospolitej. Przejmowali niektóre hasła jakobinizmu francuskiego. Głosili hasło ojczyzny w niebezpieczeństwie i deklarowali wolę walki aż do zwycięstwa. Wzywali do braterstwa żołnierzy rosyjskich, naturalnych sojuszników w walce z caratem. Domagali się skrajnego terroru w stosunku do targowiczan. Byli mistrzami w rewolucyjnej propagandzie. Nawoływali do stworzenia silnej narodowej armii, złożonej z przedstawicieli ludu, świadomej celów powstania. Żądali uwłaszczenia chłopów, którzy brali udział w wojnie wyzwoleńczej, a którzy brali udział w wojnie wyzwoleńczej, a którzy wciąż jeszcze należeli do inwentarza w rodzinach zdrajców. Przekonywali o konieczności likwidacji wszelkiej własności prywatnej. Poddawali w końcu krytyce ustrój państwa i wysuwali postulaty demokratyzacji aparatu władzy, m.in. przez wprowadzenie doń chłopskich dozorców. Najnowsze:
Najstarsze:
|