| Odrodzenie - myśl odrodzenia w Polsce cz.2 |
 |
 |
 |
|
c) program egzekucji praw. Średnioszlachecki program z polowy XVI w. przyjął nazwę programu egzekucji praw. Szyld był konserwatywny; chodziło o wyegzekwowanie praw i obyczajów, które znajdują się w konstytucjach i są dobre, tyle że nie wykonane. Program egzekucyjny był programem reformatorskim, zakładającym istotne zmiany społeczne i polityczne w państwie.Program polityczny obozu egzekucyjnego łączył w całość dwa hasła: Nihil novi ( nic nowego bez nas, czyli udział w stanowisku praw ) z hasłem silnego rządu. Zasada silnego rządu nie oznaczała już teraz silnego króla. Sam król – podkreślali egzekucjoniści – nie jest zwierzchnikiem państwa. Jest 9 jako rex solus ) tylko głową w ciele Królestwa. Nie może on nic stanowić bez stanów sejmowych, tj. bez senatorów i posłów. Dopiero trzy stany łącznie reprezentują Rzeczpospolitą. Tkwiła tu myśl o mieszanym ustroju państwa. Król reprezentuje w państwie monarchie, senat – arystokracje, zaś izba poselska – demokrację. Ale egzekucjoniści nie kładli znaku równości między trzema „ sejmującymi stanami”. Punkt ciężkości spoczywa w izbie poselskiej, która jest najważniejszym politycznym stanem królestwa: oczyszczona z elementów magnackich i mieszczańskich, reprezentuje stan pośredni kontrolujący dwa pozostałe stany, będących wędzidłem na króla i możnych oraz tamą dla zuchwałości plebsu. Izba jest też najbardziej predestynowana do trzymania steru władzy. Program egzekucjonistów był programem antykrólewskim, ale także ( i nade wszystko ) programem antymagnackim. Obóz egzekucyjny zdawał sobie sprawę z tego, że magnateria stanowi główną przeszkodę na drodze do usprawnienia państwa oraz, że droga do osłabienia magnaterii wiedzie przez osłabienie jej przewagi ekonomicznej. Domagano się więc egzekucji dóbr, tj. odebrania magnatom królewszczyzn nadanych przez królów nieprawnie ( po 1504 r. ). Dobra te miały wrócić do skarbu państwa i przynieść ulgi w podatkach nakładanych na dobro dziedziczne szlachty. Żądano kodyfikacji prawa, która by powściągnęła magnacką swawolę i zagwarantowała bezpieczeństwo szlacheckiego handlu zbożem; opowiadano się za unowocześnieniem procedury sądowej i ograniczeniem mocy praw obcych oraz domagano się reformy urzędów, przypominając zasadę incompatibilitas i konieczność poddania urzędników kontroli stanów sejmujących. Nie brakowało też w programie egzekucyjnym treści antyklerykalnych. Najważniejszym w tej dziedzinie postulatem były żądania opodatkowania duchowieństwa, sekularyzacją dóbr kościelnych oraz ograniczenia właściwości sądów duchownych. Poddanie kleru władzy państwowej. Obok tych postępowych postulatów program egzekucyjny głosił też mniej szczytne hasła. Żądał zaostrzenia reżimu poddańczego w stosunku do chłopów oraz utwierdzał dyskryminację prawną mieszczaństwa. Był to program z jednej strony manifestujący egoizm stanowy feudałów, z drugiej stanowiący dowód wysokiej dojrzałości szlachty polskiej w szczytowym okresie polskiego odrodzenia i jej wysokiej kultury politycznej. Najnowsze:
Najstarsze:
|