| Ideologie i doktryny po II wojnie - odrodzenie idei liberalnych; podsumowanie |
 |
 |
 |
|
Podsumowanie. Rozwój liberalizmu w XX wieku pozwala zauważyć, że powstałe w początku wieku wyraźne rozdwojenie myśli liberalnej utrzymuje się nadal. Wszyscy liberałowie zgodzą się co do tego, że człowiek winien być wolny. Wszyscy liberałowie są też zwolennikami moralnej odpowiedzialności jednostki za swój los. Wszyscy przyznają, że istnieje pewien katalog wolności, które państwo winno zagwarantować jednostce: człowiekowi przysługuje wolność osoby, wyznania, słowa, prasy, zrzeszania itd. a także ochrona własności. Antytotalitaryzm, poszanowanie pluralizmu jest wspólną platformą liberalizmu, podobnie jak indywidualizm. Natomiast różnią się zasadniczo w jednej kwestii: mianowicie, czy demokratyczne państwo może zakładając, że za zgodą wszystkich - ingerować i ograniczać wolność gospodarowania i swobodę umów, a jeśli tak, to jak dalece? Jedni uznają, że każda reglamentacja jest naruszeniem wolności, inni, że wręcz przeciwnie - nie kłóci się z wolnością, jeżeli jest wynikiem działania w ramach państwa prawa, efektem demokratycznego dialogu wolnych ludzi. Jedni tłumaczą, że przepisy ograniczające swobodę umów o pracę chronią wolność innych, np. słabszych partnerów umowy o pracę, drudzy – że ograniczają wszystkich. Odmiennie też widzą naturę ludzką jedni liberałowie kładą nacisk na fakt, że człowiek jest istotą społeczną, a inni - że jest przede wszystkim wolnym indywiduum. Wspólne dla wszystkich liberałów jest uznanie, że rozwiązywanie zagadnień społecznych może być jedynie efektem dialogu, dobrowolnej umowy równych i wolnych partnerów, a nie skutkiem użycia siły czy przymusu. Nic dziwnego, że ogólny termin „liberalizm" jest dzisiaj mało precyzyjny, może oznaczać tradycyjne rozumienie państwa jako rozjemcy w sporach, a więc stróża nocnego, ale dla innych może też oznaczać państwo rozwiązujące problemy społeczne w duchu poszanowania wolności jednostki imetodami demokratycznymi, jednak bez pozostawiania gospodarki wyłącznie niewidzialnej ręce rynku. Dwie te koncepcje ścierają się od niemal wieku i przyczyniaj się do różnicowania sceny politycznej w tych państwach, gdzie panuje zgoda co do zasadniczego elementu: że wszystkie problemy społeczne winny być rozwiązywane w drodze dialogu i kompromisu, a nie przy użyciu siły, czy to fizycznej, czy to w postaci narzuconego autorytetu. W ten sposób jednak liberalizm zredukowany jest do metody i ogólnej postawy, a nie da się sprecyzować kanonu doktrynalnych zasad liberalizmu. Raz przewagę uzyskują zwolennicy liberalizmu demokratycznego i socjalnego, raz skrajni indywidualiści i rzecznicy wolnego rynku. Najnowsze:
Najstarsze:
|