| Ideologie i doktryny po II wojnie - marksizm jako teoria intelektualistów |
 |
 |
 |
|
3. Marksizm jako teoria intelektualistów a)Teoria krytyczna. Założenia programowe szkoły zawarł Max Horkheimer w różnych artykułach, w całości wydanych w 1968 roku pod tytułem Kritisehe Theorie. Podstawowym problemem postawionym przed teorię krytyczną był problem związku bazy i nadbudowy. Punkt wyjścia był taki, że klasa robotnicza jest podmiotem historii, ale tej roli nie spełnia automatycznie. Doświadczenia historyczne wskazywały na coś innego: mianowicie, że robotnicy popierają także – wbrew obiektywnym interesom klasowym - nazizm, faszyzm, a także system amerykański. Badaczom chodziło o wyjaśnienie tych zagadnień. Klucz znaleźli w poszukiwaniu związków między osobowością a bazą, która kształtuje osobowość i często fałszywe rozumienie interesów własnych przez jednostkę.b)Herbert Marcuse i Nowa Lewica. Herbert Marcuse (1898-1980) wykładał na prestiżowych uniwersytetach Hanarda i Columbia w USA. Całe pisarstwo Marcusego obraca się wokół zasygnalizowanego przez Marksa problemu alienacji, rozumianej jako wyobcowanie prawdziwej istoty człowieka. Marcuse zastanawia się nad istotą człowieka i jego człowieczeństwa i dochodzi do wniosku, że być człowiekiem znaczy być wolnym. Ten punkt wyjścia służy Marcusemu do krytyki społeczeństwa zniewalającego, tłumiącego prawdziwe marzenia i dążenia człowiecze. Krytyka ta obraca się głównie wokół cywilizacji społeczeństwa przemysłowego. Marcuse uważa, że czyni ona z ludzi automaty, konsumentów i producentów, niezdolnych do wyrażania, a nawet do uświadomienia sobie własnych ludzkich potrzeb. Marcuse uważał, że takie społeczeństwo jest społeczeństwem totalitarnym. Nie widział różnicy między totalitaryzmem terrorystycznym, a totalitaryzmem technologii, totalitaryzmem systemu rozbudzającego coraz to nowe potrzeby konsumpcyjne. Krytyka Marcusego dotyczy w równym stopniu państwa komunistycznego, co państwa dobrobytu. Marcuse wzywał do rewolucji, która zniesie system zniewolenia, dając jednostkom egzystencję uspokojoną. Uważał przy tym, ze skorumpowana przez system burżuazyjnego konsumpcjonizmu klasa robotnicza nie jest w stanie przeprowadzić takiej rewolucji: musi to zrobić nowa lewica, młodzież i elity intelektualne, które pociągną za sobą proletariat. c) Jiirgen Habermas (ur.1929), Habermas nie wysuwa tezy o konieczności "zniesienia" dotychczasowego społeczeństwa. Autor dzida Nach Marx (Po Marksie, 1968) podkreśla niewystarczający charakter kategorii pojęciowych Marksa dla opisu współczesnego społeczeństwa. Uznaje, że kategorie te są przydatne do analizy wielu zjawisk, nie wystarczaj ą jednak do opisania całego systemu. Najważniejsze jednak jest to, że marksizm - według Habennasa - całkowicie nie jest zdolny do formułowania recept na rozwiązanie problemu dominacji, ponieważ wtedy przekształca się w utopię rewolucyjną. Habermas uważa, że należy zająć się teorią komunikacji (porozumiewania się). Habermas uważa, że demokracja to nic innego jak polityczny dialog i jest przekonany, że można wyznaczyć warunki prowadzenia takiego dialogu, które zaakceptowaliby wszyscy jego uczestnicy. Najnowsze:
Najstarsze:
|