| Ideologie i doktryny po II wojnie - krytyka totalitaryzmu cz.2 |
 |
 |
 |
|
c) Kari Poppcr w obronie społeczeństwa otwartego (1902- 1994). „Społeczeństwo otwarte i jego wrogowie "(pub. 1945) zawiera krytyczną analizę poglądów filozoficznych, społecznych i politycznych Platoha, Arystotelesa, Hegla i Marksa; Uogólniając swoje wywody Popper zarzuca omawianym filozofom stworzenie systemów, opartych na założeniu, iż historia maobiektywny sens, inaczej cel, który można poznać naukowo. Popper uznał, że na tym właśnie polega nędza historycyzmu, gdyż przekonanie o nieuchronności określonego biegu historii prowadzi do zaaprobowania totalnej inżynierii społecznej w imię owego celu? Źródeł totalitaryzmu upatrywał Popper w wierze w istnienie takiego sensu historii: ci, którzy go znają, uzurpują sobie prawo do stworzenia totalitarnego społeczeństwa, kontroli nad całością życia społecznego. Książka Poppera stanowi apologię społeczeństwa otwartego. Charakteryzuje społeczeństwo otwarte jako społeczeństwo uznające różnicę między faktami a wartościami, uznające możliwość błędu w każdej teorii, uznające wreszcie świadome rozróżnienie pomiędzy ustanawianymi przez człowieka normatywnymi prawami, opartymi na decyzjach czy konwencjach, a prawidłowościami przyrody, które znajdują się poza zasięgiem jego władzy. Społeczeństwo otwarte dopuszcza istnienie różnych zdań i poglądów. Społeczeństwo otwarte to społeczeństwo demokratyczne, oparte na założeniu, że nie ma monopolu racji, a demokratycznie podejmowane decyzje pozwalają podejmować działania społeczne jedynie w ramach ograniczonej inżynierii, mianowicie stosowanej dla rozwiązania pilnych problemów chwili z zastosowaniem dostępnych środków, dla osiągnięcia doraźnych i możliwych skutków. Popper wykluczał wszelki profetyzm społeczny: globalne wizje prowadzą do zniewolenia w imię tych wizji czy utopii, zarazem czynią z ludzi bierne podmioty, poddające się działaniu nieuchronnych praw historycznych. d) Apologia wolności i demokracji - Raymond Aron (1905-1983). Aron krytykował przede wszystkim utopijny charakter marksizmu i - podobnie jak Popper — globalną inżynierię społeczną w imię utopijnych ideałów. Aron z aprobatą odnosił się do tezy o konwergencji społeczeństwa kapitalistycznego i jego przejściu do społeczeństwa industrialnego, konsumpcyjnego i wiązał z tym procesem nadzieję na zakończenie ery konfrontacji ideologicznej. Był bowiem przekonany, że zaspokojenie potrzeb socjalnych, realizacja „wolności od biedy" spowoduje wygaśnięcie atrakcyjności utopijnych ideologii. Jednak przeciwieństwo między systemem totalitarnym a demokratycznym uważał za stałe, niezmienne i niemożliwe do usunięcia inaczej, jak przez powrót do demokracji. Podkreślał wagę demokratycznych procedur właśnie w społeczeństwie industrialnym, technicznym, w którym konieczne są pewne elementy kolektywizmu, wymuszane przez procesy produkcyjne. Credo Arom, wyłożone jest w Eseju o wolnościach, 1965. Najnowsze:
Najstarsze:
|