| Gaius Institutiones KSIEGA III, cz.27 |
 |
 |
 |
|
217. W rozdziale trzecim postanawia sie o wszelkich innych damnis. Tak wiec jesli ktos zrani niewolnika lub zwierze czworonozne, które zalicza sie do pecudum, lub zrani lub zabije zwierze czworonozne, które nie zalicza sie do pecudum, na przyklad psa albo dzikie zwierze, na przyklad niedzwiedzia lub lwa, to w tym rozdziale zostaje ustanowiona odpowiednia actio. Takze w odniesieniu do pozostalych zwierzat i do wszystkich rzeczy, które nie posiadaja duszy, damnum wyrzadzone bezprawnie moze byc windykowane na podstawie tej czesci ustawy. Jesli cos zostanie spalone (ustum), zniszczone (ruptum) lub zlamane (fractum), to w tym rozdziale zostaje ustanowiona actio, choc odwolanie sie do samego rupti mogloby we wszystkich tych wypadkach wystarczyc. Przez ruptum zas rozumie sie, ze cos zostalo jakkolwiek popsute. Stad tym slowem okreslamy nie tylko to, ze cos zostalo spalone lub zniszczone, lub zlamane, ale takze rozdarte, zgniecione, rozlane i w jakikolwiek sposób zepsute, zniszczone lub pogorszone.
218. Jednak w tym rozdziale ten, kto damnum wyrzadzil, jest skazywany na tyle, ile rzecz byla warta nie w ciagu roku, lecz w ciagu ostatnich 30 dni. I nie dodano nawet slowa “najwiecej”. I dlatego niektórzy sadzili, ze sedziemu wolno przesunac szacowanie na ten moment w ciagu 30 dni, gdy rzecz byla warta najwiecej, lub ten, gdy byla warta najmniej. Jednak Sabinus uwaza, ze trzeba to traktowac tak, jakby i w tej czesci dodano slowo “najwiecej”. Bowiem ustawodawcy chodzilo o to, skoro w pierwszej czesci uzyl tego slowa. 219. Poza tym uwaza sie, ze actio na podstawie tej ustawy istnieje, jesli ktos bezposrednio swoim cialem (corpore suo) wyrzadzil damnum, i dlatego na wypadek damni wyrzadzonego inaczej stworzono utiles actiones, na przyklad jesli ktos zamknie i zaglodzi na smierc cudzego niewolnika lub zwierze nalezace do pecudum, albo jesli ktos bedzie powozil mulami tak gwaltownie, ze padna. Podobnie jesli ktos namówi cudzego niewolnika, by wszedl an drzewo lub zszedl do studni, a on wchodzac lub schodzac spadnie i zabije sie lub zostanie ranny. Podobnie na odwrót, jesli ktos zepchnie cudzego niewolnika z mostu lub brzegu do rzeki i ów utonie, to wyrzadzi damnum bezposrednio tym zepchnieciem, co nietrudno zrozumiec. 220. Iniuria zostaje zas popelniona nie tylko, jesli ktos zostanie zbity piescia lub kijem lub inaczej uderzony, ale takze jesli kogos potraktuje obrazliwymi slowami, jesli wystawi na licytacje jego majatek jako dluznika wiedzac, ze ów nie jest mu nic dluzny, jesli napisze pamflet lub znieslawiajacy wierszyk, jesli bedzie natretnie chodzil za matre familias lub mlodziencem, i na wiele innych sposobów. Najnowsze:
Najstarsze:
|