| Gaius Institutiones KSIEGA III, cz.19 |
 |
 |
 |
|
154. Równiez jesli majatek któregos ze wspólników zostaje sprzedany publicznie lub prywatnie, to spólka zostaje rozwiazana. Spólka, o której mówimy, a wiec zawarta samym consensu, pochodzi z iuris gentium. Tak wiec istnieje miedzy
dowolnymi ludzmi moca naturalnego uzasadnienia. 154a. Istnieje tez inny rodzaj spólki, wlasciwy tylko obywatelom rzymskim. Nigdys bowiem wraz ze smiercia patris familias powstawal miedzy jego suis heredibus rodzaj spólki, zarazem ustawowej i naturalnej, nazywany ercto non cito, tj. wlasnosc niepodzielona. Ercto oznacza bowiem wlasnosc, skad tez erus nazywa sie wlasciciela. Natomiast ciere znaczy dzielic, stad tez mówimy caedere, secare [oraz dividere].
154b. Takze inni, którzy chcieli powolac taka spólke, mogli to osiagnac stosujac pewna legis actionem przed pretorem. Wlasciwe takiej spólce braci lub innych, którzy zalozyli spólke na wzór braci, bylo to, ze jeden ze wspólników wyzwalajac wspólnego niewolnika czynil go wolnym i uzyskiwal dla wszystkich patronat. Podobnie, jeden ze wspólników dokonujac mancypacji przekazywal wspólna wlasnosc osobie przyjmujacej mancypacje. 155. Mandatum (zlecenie) powstaje, jesli dajemy zlecenie na nasza lub cudza rzecz (nostra lub aliena gratia). Tak wiec przez to, ze ci zlece, bys prowadzil moje lub cudze negotia, zostaje zawiazane zobowiazanie zlecenia, i jestesmy wzajemnie wzgledem siebie odpowiedzialni w odniesieniu do tego, co ja tobie lub ty mnie powinnismy zgodnie z dobra wiara swiadczyc. 156. Jesli natomiast zlece ci cos na twoja rzecz, to zlecenie jest zbyteczne, gdyz to, co uczynisz na swoja rzecz, powinienes czynic wedle swojego zdania a nie na moje zlecenie. Tak wiec jesli namówie cie, bys pozyczyl na procent znajdujace sie u ciebie w domu niewykorzystywane pieniadze, to chocbys pozyczyl je komus, od kogo nie bedziesz ich mógl odzyskac, mimo to nie bedzie ci przyslugiwala przeciw mnie actio mandati. Podobnie jesli cie namówie do kupienia jakiejs rzeczy, to chocby ci sie nie oplacalo jej kupic, mimo to nie bede wobec ciebie odpowiadal z mandati. Jest tak tak dalece, ze mozna sie zapytac, czy odpowiada z mandati ten, kto zleci ci, bys pozyczyl Titio pieniadze na procent. Servius odpowiada przeczaco uwazajac, ze w tym wypadku zobowiazanie powstaje nie bardziej, niz gdyby ktos ogólnie zlecil ci, bys pozyczyl komus swoje pieniadze. My jednak idziemy za przeciwnym zdaniem Sabini, poniewaz nie pozyczylbys Titio pieniedzy, gdyby nie zostalo ci to zlecone. 157. Wiadomo, ze jesli ktos zleca cos, co jest przeciwne dobrym obyczajom, to nie zawiazuje zobowiazania, na przyklad jesli ci zlece okrasc lub zniewazyc Titium. 158. Podobnie, jesli ktos zleca mi uczynic cos po mojej smierci, to zlecenie jest niewazne, poniewaz ogólnie uwaza sie, ze zobowiazanie nie moze zaczynac sie od osoby spadkobiercy. 159. Ale równiez prawidlowo zawarte zlecenie wygasa, jesli zostalo odwolane przed wykonaniem. 160. Podobnie jesli nastapi smierc którejkolwiek ze stron nadal waznego zlecenia, tj. badz dajacego zlecenie, badz przyjmujacego je, gasnie ono. Jednak ze wzgledów praktycznych przyjeto, ze jesli po smierci tego, dal mi zlecenie, nie wiedzac o niej wypelnie je, to bedzie mi przyslugiwac actio mandati. W przeciwnym razie ponióslbym szkode przez usprawiedliwiona i prawdopodobna niewiedze. Podobna sytuacja ma miejsce, jak uwaza wiekszosc, jesli mój dluznik splaci z niewiedzy mojemu wyzwolonemu dispensatori (skarbnikowi), zostaje bowiem wtedy uwolniony, choc wlasciwie scisle zgodnie z prawem nie powinien zostac uwolniony, skoro zaplacil nie temu, komu powinien byl zaplacic. Najnowsze:
Najstarsze:
|