| Gaius Institutiones KSIEGA II, cz.2 |
 |
 |
 |
|
14a. Poza tym rzeczy sa albo rebus mancipi, albo rebus nec mancipi. ...sluzebnosci gruntów miejskich (servitutes praediorum urbanorum) sa rebus nec mancipi. Podobnie praedia stipendiaria i praedia tributaria sa rebus nec mancipi.
15. Ale choc powiedzielismy, ze zwierzeta, które sie zwyklo oswajac, sa rebus mancipi, to... ...sadza, ze sa rebus mancipi od razu w momencie narodzin. Natomiast Nerva, Proculus i pozostali przedstawiciele drugiej szkoly sadza, ze staja sie one rebus mancipi dopiero w momencie oswojenia, a jesli z powodu nadmiernej dzikosci nie dadza sie oswoic, uznaja, ze sa rebus mancipi, gdy dojda do wieku, w którym zwykle sa oswajane. 16. Nec mancipi sa dzikie zwierzeta, na przyklad niedzwiedzie, lwy, podobnie zwierzeta, które zaliczaja sie do dzikich, na przyklad slonie i wielblady, i nie ma zadnego znaczenia, ze je takze oswaja sie z noszeniem ciezarów na szyi lub grzbiecie, bo nie znano tych zwierzat, gdy ustalano, jakie rzeczy sa mancipi, a jakie nec mancipi. 17. Podobnie niemal wszystkie rzeczy niematerialne sa nec mancipi, z wyjatkiem sluzebnosci gruntów wiejskich. Te bowiem sa mancipi, choc zaliczaja sie do rzeczy niematerialnych. 18. Róznica miedzy rebus mancipi a nec mancipi jest zasadnicza. 19. Res nec mancipi staja sie bowiem w pelni wlasnoscia drugiego przez sama traditionem (wydanie), o ile tylko sa materialne i z tego wzgledu mozna je wydac. 20. Tak wiec jesli wydam ci ubranie lub zloto, lub srebro, czy to venditionis causa (z tytulu sprzedazy), czy to donationis causa (z tytulu darowizny), czy dla jakiejkolwiek innej causa (tytulu), rzecz stanie sie natychmiast twoja, o ile ja bylem jej wlascicielem. 21. To samo dotyczy gruntów prowincjonalnych, które nazywamy praedia stipendiaria i tributaria. Praedia stipendaria sa to grunty znajdujace sie w prowincjach, które uznajemy za nalezace do ludu rzymskiego. Praedia tributaria sa to grunty znadujace sie w prowincjach, które uznajemy za nalezace do cesarza. 22. Natomiast res mancipi sa to rzeczy, które przekazuje sie innym przez mancypacje; stad tez nazywa sie je res mancipi. Cokolwiek zas mozna dokonac przez mancypacje, mozna tez dokonac przez in iure cessionem. 23. W poprzedniej ksiedze napisalismy juz, w jaki sposób odbywa sie mancypacja. 24. In iure cessio odbywa sie tak: wobec urzednika ludu rzymskiego, na przyklad pretora miejskiego [lub namiestnika prowincji] ten, na którego rzecz dokonywa sie in iure cessio, trzymajac rzecz mówi tak: HUNC EGO HOMINEM EX IURE QUIRITIUM MEUM ESSE AIO (oswiadczam, ze ten oto czlowiek nalezy do mnie wedle prawa Kwirytów). Nastepnie, gdy zglosi juz roszczenie (vindicaverit), pretor pyta dokonujacego cessionis, czy sie sprzeciwia, a gdy ów przeczy lub milczy, przysadza (addicit) rzecz zglaszajacemu roszczenie; nazywa sie to legis actio. Odbywa sie to tak samo na prowinicji wobec jej namiestnika. 25. Jednak czesciej, a wlasciwie niemal zawsze, korzysta sie z mancypacji, poniewaz mozemy jej dokonac sami w obecnosci przyjaciól i nie ma potrzeby dokonywac tego z wieksza trudnoscia wobec pretora lub namiestnika prowincji. 26. A jesli res mancipi nie zostanie ani mancypowana, ani oddana przez in iure cessionem... 27. Ponadto trzeba nam zauwazyc, ze gdy dawni prawnicy mówili, ze grunty italskie sa nexum, a prowincjonalne nie sa nexum, to znaczylo, ze grunty italskie sa rebus mancipi, a prowincjonalne nec mancipi. Bowiem dawni prawnicy inaczej nazywali te czynnosc, i co u nich znaczylo nexus, u nas znaczy mancipatio. Najnowsze:
Najstarsze:
|