| Gaius Institutiones księga I, cz.9 |
 |
 |
 |
|
52. In potestate sa wiec niewolnicy u swoich wlascicieli. Ta potestas pochodzi z iuris gentium: u wszystkich ludów zaobserwujemy, ze wlasciciele maja wladze vitae necisque (zycia i smierci) nad niewolnikami, a cokolwiek niewolnik adquirit
(uzyskuje jako przysporzenie), adquirit dla swojego wlasciciela.
53. Jednak obecnie ani Rzymianom, ani innym ludziom bedacym pod wladza ludu rzymskiego nie wolno ponad miare i bez powodu srozyc sie wobec swoich niewolników. Oto wedle constitutionis najswietszego cesarza Antonina ten, kto bez powodu zabija swego niewolnika, odpowiada co najmniej jak za zabicie cudzego. Równiez nadmierna surowosc wlascicieli zostala ograniczona przez constitutionem tego samego pryncepsa. Oto pytany przez jakichs namiestników prowinicji o niewolników, którzy chronili sie w swiatyniach bogów lub u posagów pryncepsów, rozkazal, by jesli srogosc wlascicieli stanie sie nieznosna, zostali oni zmuszeni do sprzedania swoich niewolników. I obydwie decyzje sa sluszne: nie powinnismy bowiem zle wykorzystywac swego prawa; z tego samego powodu odbiera sie marnotrawcom zarzad ich majatku.
54. Dalej, poniewaz Rzymianie moga miec dwojaka wlasnosc (bo albo niewolnik jest u kogos w majatku (in bonis), albo jest jego wedle prawa Kwirytów, albo tez wedle obydwu praw), wiec tylko wtedy mówimy, ze niewolnik jest in potestate u wlasciciela, jesli jest u niego w majatku, chociazby równoczesnie nie byl jego wedle prawa Kwirytów. Bowiem jesli ktos ma niewolnika tylko wedle golego prawa Kwirytów, to nie uwazamy, by mial go in potestate.
55. In potestate u nas sa tez dzieci, które splodzimy w iustis nuptiis (legalnym malzenstwie). Prawo to jest prawem wlasciwym obywatelom rzymskim (bo nie ma chyba zadnych innych ludzi, którzy mieliby taka potestatem nad swoimi dziecmi, jaka my mamy), co zostalo stwierdzone edyktem boskiego Hadriana, który dotyczyl starajacych sie dla siebie i swoich dzieci o obywatelstwo rzymskie. Choc wiem, ze i lud Galatów uznaje, ze dzieci sa in potestate u swoich rodziców.
56. To, ze Rzymianie maja in potestate dzieci splodzone w iustis nuptiis nalezy rozumiec w ten sposób, ze trzeba, by pojeli oni za zony Rzymianki lub tez Latynki, lub cudzoziemki, z którymi maja conubium (prawo zawarcia malzenstwa). Skoro bowiem wlasnie conubium powoduje, ze dzieci otrzymuja stan po ojcu, to nie tylko staja sie Rzymianami, ale tez sa u ojca in potestate.
57. Stad i niektórym weteranom constitutiones principum zwykle przyznawaly conubium wobec Latynek lub cudzoziemek, które po zwolnieniu ze sluzby pojeli za zony; i kto urodzil sie z tego malzenstwa, stawal sie Rzymianinem i wchodzil pod potestatem rodziców.
58. Jednak nie kazda kobiete mozemy pojac za zone. Powinnismy sie bowiem powstrzymac od niektórych malzenstw. Najnowsze:
Najstarsze:
|