| Gaius Institutiones ksiega I, cz.19 |
 |
 |
 |
|
123. ...kobieta dokonujaca coemptionis nie przechodzi do stanu niewolnego, podczas gdy osoby mancypowane przez rodziców lub coemptionatores zajmuja miejsce niewolników, tak ze, podobnie jak to jest z niewolnikami, nie moga otrzymac
od tego, u kogo sa in mancipio, ani spadku, ani zapisu, chyba ze w testamencie nakaze on ich wyzwolic. Zródlem tej róznicy jest, ze mancypacja przez rodziców lub coemptionatores przyjmowana jest tymi samymi slowami, co mancypacja niewolników; tymczasem przy coemptione dzieje sie inaczej.
124. Zobaczmy teraz, w jaki sposób osoby poddane alieno iuri sa spod niego uwalniane.
125. Najpierw zajmijmy sie tymi, którzy sa in potestate.
126. Jak wyzwala sie niewolników spod potestatis, mozemy wywnioskowac z tego, co wyzej powiedzielismy o manumissione niewolników.
127. Ci zas, którzy sa in potestate u rodzica, staja sie wraz z jego smiercia sui iuris. Wymaga to jednak rozróznienia: bo wraz ze smiercia ojca synowie i córki staja sie oczywiscie sui iuris; natomiast wraz ze smiercia dziadka nie wszystkie wnuki i wnuczki staja sui iuris, lecz tylko jesli po smierci dziadka nie wchodza in potestatem u swego ojca. Tak wiec jesli gdy umieral dziadek, ich ojciec zyl i byl u niego in potestate, to po smierci dziadka wchodza one u swego ojca in potestatem. Jesli zas ten w momencie, gdy dziadek zmarl, nie zyl juz albo wyszedl byl spod potestatis ojca, to, nie mogac wejsc u niego in potestatem, staja sie oni sui iuris.
128. Poniewaz ten, kto z powodu jakiegos przestepstwa zgodnie z lege Cornelia zostal wygnany aqua et igni, traci obywatelstwo rzymskie, wiec, skoro w ten sposób jest wylaczony z liczby obywateli rzymskich, jego dzieci przestaja byc u niego in potestate tak, jakby zmarl. Rozsadek bowiem nie dopuszcza, by czlowiek stanu cudzoziemskiego mial in potestate Rzymianina. Z tej samej przyczyny, jesli ten, kto znajduje sie in potestate u rodzica, zostanie wygnany aqua et igni, to przestanie byc u niego in potestate, bo rozsadek nie dopuszcza równiez, by czlowiek stanu cudzoziemskiego byl in potestate u rodzica, Rzymianina.
129. Ale jesli rodzic zostanie wziety do niewoli przez wrogów, to mimo ze staje sie ich niewolnikiem, jednak sytuacja prawna dzieci ulega zawieszeniu ze wzgledu na ius postliminii, które stanowi, ze ci, których wrogowie wzieli do niewoli, powracajac otrzymuja spowrotem wszystkie posiadane wczesniej prawa. Tak wiec ów rodzic wróciwszy bedzie mial dzieci in potestate. Jesli zas umarl w niewoli, to dzieci stana sie sui iuris. Mozna dyskutowac, czy od momentu, gdy zmarl u wrogów, czy od tego, gdy zostal wziety do niewoli. Równiez jesli sam syn lub wnuk zostal wziety do niewoli, to podobnie mówimy, ze, ze wzgledu na ius postliminii, potestas rodzica zostaje zawieszona. Najnowsze:
Najstarsze:
|