| Centralne organy administracji |
 |
 |
 |
|
CENTRALNE ORGANY ADMINISTRACJI (TZW. URZĘDY CENTRALNE) URZĘDY CENTRALNE stanowią pewną zbiorczą, konwencjonalnie nazywaną kategorię, obejmującą liczną grupę organów mających różne nazwy, różnoraką strukturę organizacyjną oraz funkcje i usytuowanie w systemie administracji centralnej; walor organu administracji w znaczeniu ścisłym związany jest z kierownikiem urzędu, urząd zaś traktowany jest jako aparat pracy (aparat pomocniczy);– wspólna cecha → samodzielne organy administracji, wyposażone we własne, prawem przypisane kompetencje, znajdujące się w hierarchii szczebel niżej w stosunku do organów rządowych (naczelnych) * różne przesłanki podporządkowania temu a nie innemu organowi naczelnemu, brak ogólnie określonych kryteriów: np. ponaddziałowy charakter zadań, dążenie do uniknięcia nadmiernej rozbudowy działów, dążenie do podniesienia rangi urzędów poprzez podporządkowanie ich bezpośrednio premierowi Ú ostatecznie decydują o tym przepisy → obecnie większość funkcjonuje w ramach działów, a nieliczne podporządkowane są premierowi (np. Prezes UOKiK, Szef Służby Cywilnej, Prezes GUS, Polski Komitet Normalizacyjny, Szef ABW, Szef AW). – Relacja między ministrami czy premierem a urzędami centralnymi – nadzór * nadzór z reguły dotyczy organu a nie urzędu, ale czasem dotyczy urzędu (art. 9 ust. 3, art. 33a ustawy o działach) → podyktowane min. podkreśleniem, że nadzór sięga nie tylko kierownika urzędu, ale także obejmuje podporządkowany mu aparat pracy; uwzględnieniem fakty, że w nielicznych przypadkach mogą polegać na określeniu całego urzędu jako organu administracji; * zakres i środki nadzoru – decydują przepisy powołujące do życia dany urząd, ale z reguły są bardzo skąpe, choć z reguły organ nadzorujący ma wpływ na obsadę stanowisk kierowniczych, na strukturę urzędu, na strukturę ogniw terenowych, na kierunki działania urzędu; * w zakresie obsady stanowisk kierowników urzędów centralnych regułą jest obsadzanie ich przez premiera, niezależnie czy dany urząd podlega nadzorowi premiera czy ministra; * organy nadzorujące reprezentują urzędy i sprawy z nimi związane na forum RM; * w ustawie o RM ustanowiony został pewien standard nadzoru, ale tylko ze strony ministra, a nie ze strony premiera (nie licząc kompetencji do wydawania wytycznych i poleceń w celu realizacji polityki rządu) – zróżnicowana struktura – organy monokratyczne – większość (np. Komendant Główny Straży Granicznej, Szef Służby Cywilnej, Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych) oraz kolegialne (np. Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych czy Komisja Papierów Wartościowych); – organy centralne nie mają kompetencji kierownictwa państwowego (warstwa polityki administracyjnej) w zakresie spraw którymi zawiadują, a jedynie pozostają w sferze realizacyjnej i wykonawczej (bieżąca realizacja zadań i stosowanie prawa na szczeblu centralnym) * dziedziny związane są ze sferą reglamentacji administracyjnej, funkcjami policyjno-ochronnymi, reprezentacji służb państwowych (np. statystyczna, archiwalna, geologiczna) czy z funkcjami regulatywnymi (np. telekomunikacja – Prezes Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty; energetyka – Prezes Urzędu Regulacji Energetyki); * rozstrzygnięcia zarówno o charakterze generalnym jak i indywidualnym, oraz po części współudział w wypracowywaniu polityki (inicjatorskie czy projektodawcze możliwości), ale dominujące zadania polegają na bieżącym stosowaniu prawa i realizacji wynikających zeń zadań administracyjnych (w tym również rozstrzygnięcia w zakresie problemów ogólnych jak i orzekaniu w kwestiach konkretnych). * dzięki takiej roli pozostają stabilne i uniezależnione od zmian politycznych na szczeblu rządowym czy resortowym → pomimo tego brak unormowania ich na szczeblu konstytucyjnym;
Inspekcje specjalne – to grupa w miarę jednorodnych, o określonym stopniu samodzielności (i odrębności organizacyjnej) instytucji, będących istotnym składnikiem całego systemu kontroli w państwie, a także elementem składowym aparatu administracyjnego, np. Inspekcja Handlowa, Państwowa Inspekcja Sanitarna, Inspekcja Ochrony Środowiska, Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Inspekcja Weterynaryjna, Inspekcja Farmaceutyczna, Inspekcja Transportu Drogowego; – podobne do inspekcji w zakresie spełnianej roli – dozory czy nadzory specjalistyczne, jak np. Inspektorat Dozoru Jądrowego, Urząd Dozoru Technicznego; – ujęcie strukturalne w przepisach * inspekcja w przepisach nie jest tożsama z określonym podmiotem (jednostką administracyjną), lecz jest traktowana zbiorczo jako ogólna instytucja, powołana do określonych zadań → tak pojęta inspekcja powiązana jest z wyodrębnionym substratem organizacyjnym, który ma realizować zadania inspekcji, tzn. inspekcja (dozór, nadzór) w instytucjonalnym, organizacyjnym sensie oznacza nie jeden podmiot, ale złożoną strukturę powiązanych ze sobą (z reguły w układzie pionowym) jednostek organizacyjnych, występujących jako organy inspekcji; * centralne organy inspekcji, tj. główni inspektorzy, działający przy pomocy głównych (centralnych) Inspektoratów, zajmują pozycję centralnych organów administracji rządowej → z reguły główni inspektorzy wyposażeni są we własne zadania i kompetencje oraz podporządkowani są określonym ministrom, funkcjonując w strukturach działów administracji (z wyjątkiem Państwowej Inspekcji Pracy powiązanej z Sejmem); * terenowe organy inspekcji funkcjonują w zasadzie w ramach zespolonej administracji wojewódzkiej oraz w formule zespolenia administracji pod zwierzchnictwem starosty powiatowego; – ujęcie kompetencyjne w przepisach * przeważnie nie są instytucjami monofunkcyjnymi, tzn. posiadającymi wyłącznie zadania i kompetencje kontrolne, ale również zadania i kompetencje typowe dla organów administracji państwowej (w tym kompetencje władcze, np. polegające na wydawaniu decyzji); * ze względu na profil działania zalicza się je do sfery administracji obejmującej realizację reglamentacji administracyjnej w różnych dziedzinach; stanowią „policje administracyjne” wyposażone w silne atrybuty władzy administracyjnej sprawowanej w formie nakazów i zakazów → inspekcje (dozory, nadzory) stanowią wyspecjalizowane służby administracyjne o funkcjach nadzorczo-regulatywnych i kontrolnych w wydzielonych dziedzinach spraw (przez co podobne są do urzędów centralnych). Najnowsze:
Najstarsze:
|